© 2019 by Cultuursnuiver. Proudly created with Wix.com

Herdenken Anno 2019

Met het langzaam verdwijnen van de generatie die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt, rijst de vraag: hoe herdenken wij, Millenials, deze geschiedenis? En hoe kijkt generatie Z, mensen geboren tussen 1995 en 2010, hier tegenaan? Het collectief Wij Herdenken, bestaande uit jonge vrijwilligers die het verhaal van hun grootouders door willen geven, ondersteund door ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, Stichting Pelita en Netwerk 1WO2, organiseerde daarom op zondagmiddag 3 november in Het Huis Utrecht een jongerenconferentie Van Stencil naar Story over de vragen: hoe kunnen digitale media worden ingezet om de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog bij jongere generaties levend te houden? En op welke manier kunnen vrijwilligersorganisaties met deze nieuwe technieken aan de slag gaan?

 

Het valt me op hoe bevlogen de jonge vrijwilligersorganisatie is. Waarom ze dit doen, hangt samen met hun familiegeschiedenis. Zo heeft financieel consultant Wouter Neuhaus van zijn opa, oud KNIL-militair die tijdens de Tweede Wereldoorlog krijgsgevangen genomen was door de Japanners, specifiek de opdracht gekregen zijn verhaal door te vertellen. Ook organisatoren Merijn Ritmeester, Matthias Ouwejan en Laurie Slegtenhorst zijn geïnspireerd door de overleveringen van hun grootouders. Als jonge historicus in wiens leven de Tweede Wereldoorlog niet direct doorwerkt  (mijn opa en oma zijn babyboomers) ben ik verrast door hun motivatie, maar vraag ik me ook direct af: hoe krijg je het voor hen zo vanzelfsprekende vuurtje van het herdenken van de Tweede Wereldoorlog aangewakkerd bij jongeren van nu?

 

De Wereld Draait Door

Dat Wij Herdenken niet de enige is die hierover nadenkt, blijkt als ik deze week naar De Wereld Draait Door kijk, waar Matthijs van Nieuwkerk in gesprek gaat met Gerdi Verbeet, voorzitter van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, en kunstenaar Daan Roosegaarde. In het kader van ´75 Jaar Vrijheid´ in 2020 ontwierp Roosegaarde het kunstwerk LEVENSLICHT, een monument voor de Holocaust. De 104.000 weggevoerde mensen krijgen allemaal een geïmpregneerde steen. Met de cadans van een hartslag worden de stenen door heel Nederland beschenen waardoor deze oplichten: opdat wij hen nooit vergeten. Is kunst het middel om de nieuwe generatie te laten herdenken, zoals Roosegaarde en Verbeet voorstellen? Net als aan de tafel van DWDD zijn ook op 3 november alle deelnemers in meer of mindere mate bezig hoe zij de ‘jeugd van tegenwoordig’ betrekken bij die verhalen uit het verleden.

Voorafgaand aan de jongerenconferentie praatte ik met één van de jongste aanwezigen van de conferentie, die behoort tot ´Generatie Z´, Floris Pilgram. Generatie Z is de eerste generatie die zich geen leven zonder internet meer kan voorstellen: jongeren die geboren zijn tussen 1995 en 2010. Hij vertelt niet precies te weten waarom hij het belangrijk vindt te herdenken, maar dát hij het belangrijk vindt, is voor hem duidelijk. Zijn vrienden meekrijgen naar de jongerenconferentie in Utrecht op deze zondagmiddag, is echter niet gelukt. ’Dat is dan weer wat te veel gevraagd’, aldus Floris. Medeorganisator Laurie Slegtenhorst deed voor haar proefschrift onderzoek naar de populaire verbeelding van de Tweede Wereldoorlog in film, musical en toerisme. Net als Floris weet zij ook niet precies wat de juiste manier is om de Tweede Wereldoorlog te laten zien. Want is Soldaat van Oranje nu slechts plat vermaak of leert iedereen stiekem nog best wat bij?

 

Games en Vlogs
Tijdens de conferentie wordt allereerst duidelijk wie nu precies die toekomstige generaties zijn. Maarten Reijgersberg van het Rotterdamse communicatiebureau RAUWcc vertelt iedereen over Generatie Z en zelfs Generatie AI: de generatie die op zal groeien met de vanzelfsprekendheid van artificiële intelligentie. Daarna worden twee actuele voorbeelden van herdenken  gepresenteerd, in de vorm van games en vlogs. Jeroen Jansz, professor Geschiedenis, Cultuur en Communicatie aan de Erasmus Universiteit, legt uit hoe de door volwassenen vaak verachte schietgames historische waarde kunnen hebben. Zo gaat Attentat 42 over de bezetting van de nazi’s door de ogen van de overlevenden en volg je in This war of Mine de burgers tijdens het Beleg van Sarajevo. Jansz’ noemt ook kort het onderzoek van zijn collega Pieter van den Heede. Van den Heede beschrijft in een verdiepend artikel ook nog andere voorbeelden van serious gaming: ‘Zo kruipt de gamer in Medal of Honor Underground in de huid van een Franse verzetsstrijdster die gerekruteerd wordt door de inlichtingendienst, landt hij in Brothers in Arms: Earned in Blood als parachutist in Normandië, en herbeleeft hij in Call of Duty: World at War zowel de Russische opmars naar Berlijn als de strijd van Amerikaanse mariniers in de Stille Oceaan.’[1]

Anders dan het passief kijken van films, is bij games aangetoond dat de interactiviteit van het medium ervoor zorgt dat deelnemers uiteindelijk meer te weten komen en anders gaan denken over de oorlog. Dit leidt tot meer interesse in het verleden, het kunnen begrijpen van verschillende perspectieven en het laat mensen nadenken over wat er is gebeurd.

Het tweede goed gekozen voorbeeld is Evert_45: een jongen die zijn persoonlijke verhaal uit de oorlog vertelt door middel van vlogs op Instagram en YouTube. Creative Director van N=5, Thijs Bontje, en acteur Maurits van Bakel vertellen hoe Evert_45 is ontstaan. De situaties in de vlogs zijn allemaal gebaseerd op waargebeurde verhalen, minutieus samengesteld in samenwerking met historicus dr. Joost Rosendaal, van de Radboud Universiteit Nijmegen. Het project bereikte toen het in 2017 gelanceerd werd, binnen drie weken 1,4 miljoen Nederlandse jongeren.

 

Hoe kom je als organisatie zelf van een stencil naar een story? Daar gaan de deelnemers mee aan de slag in een workshop. Twee medewerkers van RAUWcc  vertellen hoe je je verhaal over kan brengen op sociale media en hoe jouw strategie kan leiden tot meer betrokkenheid van  je publiek. De toon van je bericht, het gebruik van humor en het juiste, aantrekkelijke beeldmateriaal zijn hierbij van essentieel belang.

75 Jaar Vrijheid
Vooruitkijkend naar 75 Jaar Vrijheid in 2020 is het van groot belang om na te denken over de jongere doelgroep. Hoe krijgen we het vuurtje van het herdenken en het gesprek over vrijheid in het heden aangewakkerd? Kan dit door middel van sociale media? Door middel van games op school of thuis op de bank? Door middel van vlogs van Evert of de kunst van Daan Roosegaarde? Volgens mij is het de veelheid van de verschillende vormen. Ieder verhaal bereikt weer een andere groep (jonge) mensen. Daarbij moeten we niet te veel blijven hangen in het begrip herdenken, maar vooral inzetten op het levend houden van de verschillende verhalen en perspectieven. De Tweede Wereldoorlog kan een startpunt zijn om het gesprek aan te gaan. En de vorm? Betrek daar vooral de jongeren zelf bij!